Tác dụng của tùng hương

1. Vị thuốc tùng hương là gì?

Tùng hương còn gọi là tùng chi, tùng cao, tùng giao. Tên khoa học Resina Pini-Colophonium, thuộc họ thông Pinaceae. Vị thuốc tùng hương hay tùng chi là phần đặc còn lại sau khi cất nhựa của cây thông đuôi ngựa với nước.

Cây thông là 1 loại cây to, cao tá»›i 20-30m đường kính thân có thể tá»›i 2m, thân thẳng vỏ xù xì, nứt nẻ. Lá hình kim bao giờ cÅ©ng xanh tÆ°Æ¡i, chỉ có má»™t gân nhỏ, mọc tụ hai hay ba lá, tùy theo loài. “Hoa” là những khối hình nón gần nhÆ° không cuống.

Ở Việt Nam, Lào, Campuchia có mấy loài sau đây:

• Thông nhá»±a (Pinus merkusii Jungh et De Vries) thuá»™c họ thông Pinaceae: Cây gá»— cao, lá hình kim dài, xanh đậm hai lá trong má»™t bẹ chung, hạt có cánh dẹt, cho nhiều nhá»±a, do đó mang tên thông nhá»±a.
• Thông Ä‘uôi ngá»±a (Pinus massoniana Lambert) cÅ©ng thuá»™c họ thông Pinaceae: Trên thân cây có vỏ nứt, mảnh tán dày, dá»±ng đứng. Cây thông Ä‘uôi ngá»±a cho ít nhá»±a và thường mọc xen kẽ vá»›i cây thông nhá»±a.
• Ở miền Nam Trung Bá»™ và Campuchia còn có thông ba lá (Pinus kesiya Royle) thuá»™c cùng họ thông Pinaceae: Má»—i bẹ có ba lá.

Tại Trung Quốc, ở Quảng Đông và phúc kiến, người ta khai thác cây thông đuôi ngựa (mã vĩ tùng) (Pinus massoniana Lambert) và miền Bắc Trung Quốc khai thác cây du tùng (Pinus tabulaeformis Carr) thuộc cùng họ.

2. Phân bố, thu hái và chế biến cây tùng hương

• Ở miền Bắc nÆ°á»›c ta thông được trồng tập trung nhiều nhất ở Quảng Ninh, người ta Æ°á»›c tính thông chiếm hàng vạn hecta chạy suốt từ đông sang tây, sau đến Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình, má»™t ít ở Bắc Kạn, Thái Nguyên.
• Tại miền Nam, trên cao nguyên Langbiang giữa Phan Rang-Phan Thiết thông chiếm diện tích khoảng chục vạn hecta Lào, Campuchia cÅ©ng có nhiều.
• Thông Æ°a đất cát. Trồng thông bằng hạt. Sau 4-5 năm trồng thì bắt đầu tỉa, phải tỉa sao cho cành đụng nhau nhÆ°ng không xen kẽ vào nhau.
• Thường trồng thông sau 15-20 năm má»›i bắt đầu khai thác nhá»±a. Khi ấy cây có đường vòng chừng 60cm. Thường người ta phân biệt hai loại thông: Thông để sống lâu thì cứ 4 năm lấy nhá»±a má»™t lần và chỉ lấy nhá»±a khi nÆ¡i thân cây cách mặt đất 1,5m có đường vòng 1m. Cây thông 60 năm tuổi cho nhá»±a nhiều nhất, sau đó lượng nhá»±a giảm dần.
• Thời gian lấy nhá»±a bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 10. NhÆ°ng ngay từ tháng 2, người ta đã cạo cho mỏng bá»›t vỏ trên má»™t khoảng rá»™ng 10-15cm, dài 60-80cm. Đến tháng ba, người ta dùng má»™t loại cuốc nhỏ riêng đẽo má»™t mảnh vỏ rá»™ng khoảng 9cm, sau 1cm, vào lá»›p gá»— gác cao 3-4cm.
• Nhá»±a chảy từ vết thÆ°Æ¡ng ra nhÆ°ng rồi rất chóng ngừng lại. Đó là giai Ä‘oạn chảy nhá»±a chảy từ vết thÆ°Æ¡ng ra nhÆ°ng rồi rất chóng ngừng lại. Đó là giai Ä‘oạn chảy nhá»±a ban đầu có tinh chất sinh lý: Phần nhá»±a dá»± trữ trong cây bị dốc ra. Quanh vết thÆ°Æ¡ng sẽ thành má»™t lá»›p gá»— má»›i vá»›i rất nhiều mạch bài tiết. Cạo lần sau, nhá»±a sẽ chảy lại; nhá»±a chảy lần này do tính chất bệnh lý. Há»… thấy ngừng chảy lại cạo lại, má»—i tuần cạo má»™t lần. Năm đầu đẽo cao khoảng 60cm, năm thứ tÆ° khoảng chừng 3m.
• Muốn giữ cây sống lâu, cứ sau bốn năm lấy nhá»±a lại nghỉ má»™t năm. Năm đầu nạo ở phía đông, năm sau nạo cách chá»— năm trÆ°á»›c 1200. Nhá»±a chảy ra theo máng kẽm dính vào thân cây được hứng vào má»™t bình nhỏ bằng sành. Sau đó cho vào má»™t thùng sắt hay gá»— thể tích 17-18 lít.
• Ở Quảng Ninh, má»™t cây thông trung bình cho khoảng 18% tinh dầu và 60% tùng hÆ°Æ¡ng, nhÆ° vậy má»—i cây má»™t năm cho khoảng 700g tinh dầu và 2kg colophon. Nếu lấy nhá»±a kiệt cho đến khi cây chết, thì má»™t cây thông có thể cung cấp tá»›i 8kg nhá»±a hoặc thậm chí nhiều hÆ¡n nữa. Mùa mÆ°a năng suất cung cấp nhá»±a kém hÆ¡n, nhÆ°ng tá»· lệ tinh dầu lại cao hÆ¡n mùa khô ráo.
• Nhá»±a thông sau khi thu hoạch về có thể Ä‘em Ä‘i tinh chế để sá»­ dụng: Quy trình là cho nÆ°á»›c vào nhá»±a rồi Ä‘un nóng. Sau đó cặn và nÆ°á»›c sẽ lắng xuống dÆ°á»›i và nhá»±a tốt sẽ nổi ở trên.
• Muốn tinh chế được tùng hÆ°Æ¡ng, cho nhá»±a thông vào trong nÆ°á»›c vào nồi rồi cất kéo hÆ¡i nÆ°á»›c. Sau đó tinh dầu sẽ được cất theo hÆ¡i nÆ°á»›c và ta được tinh dầu thông, chất còn lại trong nồi cất được gọi là tùng hÆ°Æ¡ng. Nếu trÆ°á»›c khi người ta cất tinh dầu, nhá»±a thông đã được tinh chế thì tùng hÆ°Æ¡ng sẽ sạch và có ít tạp chất. Nếu nhá»±a thông không được tinh chế trÆ°á»›c khi cất được tinh dầu thì sau khi cất nhá»±a thông, ta sẽ phải tinh chế lại tùng hÆ°Æ¡ng vá»›i nÆ°á»›c. Chất bẩn sẽ lắng trong nÆ°á»›c. Khi nấu cần dùng dung môi nhÆ° benzene để hoà tan và lọc.

3. Công dụng và liều dùng của vị thuốc tùng hương

Theo tài liệu y học cổ truyền: Tùng hương có vị đắng, ngọt, tính ôn độc, có tác dụng táo thấp, khu phong, sát trùng, sinh cơ, chỉ thống, bài nùng (hết đau, hết mủ). Thường được sử dụng để chữa mụn nhọt, ghẻ lở.

Cho đến nay, tùng hương thường chỉ thấy hay được dùng nấu cao dán nhọt, hầu như không thấy dùng uống trong.

4. Bài thuốc kinh nghiệm của vị thuốc tùng hương

• Đối vá»›i băng huyết, nôn ra máu: Đem đốt tùng hÆ°Æ¡ng hứng lấy 10g muá»™i khói. Sau đó Ä‘em Ä‘i hòa vá»›i 20g da trâu đã Ä‘un chảy.
• Điều trị hen suyá»…n: Cần có 200g tùng hÆ°Æ¡ng, 200g tỏi, 100g dầu vừng, 100g riềng, 4g long não, rồi nấu thành cao, dán vào huyệt.
• Chữa mụn nhọt lâu ngày không liền miệng: Chuẩn bị tùng hÆ°Æ¡ng, hoàng liên, hoàng cầm, khổ sâm, xà sàng tá»­, Ä‘ại hoàng, khô phàn, hồ phấn, thủy ngân vá»›i lượng thích hợp. Sau đó mang các vị Ä‘i tán nhỏ, Ä‘un cùng mỡ lợn, rồi dán trá»±c tiếp vào vùng bị bệnh.

Hy vọng bài viết trên đây sẽ cung cấp cho người đọc những thông tin hữu ích về vị thuốc tùng hương. Người đọc cần tham khảo chi tiết về vị thuốc để ứng dụng cho phù hợp, đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất.